Naburig recht

Naburig recht: bescherming voor artiesten en producenten

Naburig recht beschermt de prestaties van uitvoerend kunstenaars en fonogrammenproducenten. Het gaat dus om de zanger, de muzikant en de producer die een track opneemt en daarvoor het initiatief heeft genomen en de (met name financiële) verantwoordelijkheid draagt.

Auteursrecht beschermt de compositie en de tekst. Naburig recht beschermt de uitvoering en de opname. In de muziekindustrie heb je daarom vaak met allebei te maken.

Op deze pagina leggen we uit wat naburig recht inhoudt, wie het heeft, hoe Sena de inkomsten int en verdeelt en hoe lang de bescherming duurt.

Wet op de naburige rechten (Wnr)

Naburig recht is geregeld in de Wet op de naburige rechten (“Wnr”). De wet beschermt drie groepen: uitvoerend kunstenaars, producenten van fonogrammen en film, en omroeporganisaties. Voor de muziekpraktijk zijn de eerste twee het belangrijkst.

Wie is uitvoerend kunstenaar?

Artikel 1 sub a Wnr omschrijft de uitvoerend kunstenaar als:

“de toneelspeler, zanger, musicus, danser en iedere andere persoon die een werk van letterkunde, wetenschap of kunst of een uiting van folklore opvoert, zingt, voordraagt of op enige andere wijze uitvoert, alsmede de artiest, die een variété- of circusnummer of een poppenspel uitvoert”.

Vocalisten, sessiemuzikanten en featured artists vallen hier dus onder. Een producer die een partij inspeelt op een synthesizer valt er ook onder.

Wie is fonogrammenproducent?

Volgens artikel 1 sub d Wnr is de producent van fonogrammen:

“de natuurlijke of rechtspersoon die een fonogram voor de eerste maal vervaardigt of doet vervaardigen”.

Dat is meestal het label of de partij die de opname betaalt en organiseert. Een producer die zelf een track maakt en uitbrengt, kan ook zelf fonogrammenproducent zijn. Het gaat om de eerste opname van een uitvoering en het gaat alleen om geluid (en dus geen video).

Wat is een fonogram?

Een fonogram is volgens artikel 1 sub c Wnr “iedere opname van uitsluitend geluiden van een uitvoering of andere geluiden”. Onder opnemen verstaat artikel 1 sub b Wnr:

“geluiden, beelden of een combinatie daarvan voor de eerste maal vastleggen op enig voorwerp dat geschikt is om deze te reproduceren of openbaar te maken”.

Kort gezegd is een fonogram de master van een track.

De producer: auteursrecht én naburig recht

In de dance-industrie heeft één persoon vaak meerdere rechten tegelijk. Een producer kan:

1. uitvoerend kunstenaar zijn, omdat hij de muziek zelf inspeelt (bijvoorbeeld op een synthesizer);
2. fonogrammenproducent zijn, omdat hij de opname voor het eerst vervaardigt;
3. auteursrechthebbende zijn als hij ook de compositie heeft bedacht. Zie ook onze pagina over auteursrecht.

Voor singer-songwriters geldt hetzelfde. De inkomsten uit collectief beheer lopen dan langs deze kanalen:

Let wel: het mandaat van Buma, Stemra en Sena loopt niet gelijk. Sena kan bijvoorbeeld geen licenties verlenen aan Spotify, omdat zij niet bevoegd is in het ‘on demand’ domein. Buma en Stemra zijn dat wel. De DSP’s, zoals Spotify en YouTube sluiten daarom directe deals met de mastereigenaren en betalen die partijen rechtstreeks uit. De mastereigenaren moeten die inkomsten dan (indien relevant) verdelen onder de uitvoerend artiesten, zoals de producer en eventueel vocalisten.

Wat kun je met naburig recht?

Uitvoerend kunstenaars en fonogrammenproducenten hebben exclusieve rechten (artikel 2 en 6 Wnr). Zonder hun toestemming mag niemand:

• een uitvoering opnemen;
• een opname verveelvoudigen en op de markt brengen;
• een opname beschikbaar stellen aan het publiek, bijvoorbeeld via on-demand streaming.

Op deze punten is naburig recht dus een verbodsrecht, net als auteursrecht.

Billijke vergoeding: artikel 7 Wnr

Voor radio, tv en muziek in openbare ruimtes geldt een belangrijke uitzondering. Een fonogram dat voor commerciële doeleinden is uitgebracht, mag zonder toestemming worden uitgezonden, via de kabel doorgegeven of op een andere manier openbaar gemaakt. Er moet dan wel een billijke vergoeding worden betaald (artikel 7 lid 1 Wnr). Voor deze vormen van gebruik heb je dus geen verbodsrecht, maar een vergoedingsrecht.

Voor de praktijk zijn een paar punten belangrijk:

• Geen streaming. De uitzondering geldt niet voor het beschikbaar stellen aan het publiek (artikel 7 lid 1, tweede volzin). Voor on-demand streaming blijft toestemming nodig. Dat gaat via licenties, meestal van het label.
• Ook releases die alleen online zijn uitgebracht. Een fonogram dat alleen online beschikbaar is gesteld, geldt ook als commercieel uitgebracht (artikel 7 lid 2). Een track die alleen op streamingdiensten staat, valt bij uitzending of openbaarmaking dus wel onder de regeling.
• Geschil over de hoogte. Worden partijen het niet eens over de hoogte van de vergoeding, dan is in eerste aanleg alleen de rechtbank Den Haag bevoegd (artikel 7 lid 3).
• Fifty-fifty. De vergoeding komt toe aan zowel de uitvoerend kunstenaar als de producent en wordt tussen hen gelijk verdeeld (artikel 7 lid 4). Van elke euro gaat de helft naar de artiesten en de helft naar de fonogrammenproducent. Dat geldt meestal ongeacht wat er in het platencontract staat over royalty’s, want dit is een andere inkomstenstroom.

Sena: inning en verdeling (artikel 15 Wnr)

Sena (Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten) is de organisatie voor collectief beheer van naburige rechten in Nederland. De minister van Justitie heeft Sena op 29 juni 1993 aangewezen op grond van artikel 15 Wnr. Volgens artikel 15 lid 1 is Sena met uitsluiting van anderen belast met de inning en verdeling van de billijke vergoeding van artikel 7 Wnr.

Wat betekent dat voor jou?

• Gebruikers betalen aan Sena. Omroepen, horeca, winkels, sportscholen en evenementen betalen de vergoeding aan Sena, niet aan het label of de artiest zelf. Volgens de Hoge Raad onderhandelt Sena ook over de hoogte van de vergoeding met gebruikers (HR 17 juli 2020, nr. 19/02785).
• Verdeling volgens het repartitiereglement. Sena verdeelt het geld tussen uitvoerend kunstenaars en producenten volgens het repartitiereglement, onder meer op basis van playlists en airplay van omroepen.
• Aanmelden is nodig. Je ontvangt alleen een uitkering als je bij Sena bent aangesloten en je tracks en je rol (uitvoerend kunstenaar, producent of beide) goed zijn geregistreerd. Ontbreken gegevens, dan kan geld onverdeeld blijven.
• Toezicht. Sena staat als collectieve beheersorganisatie onder toezicht van het College van Toezicht Auteursrechten.

Ben je producer en ook uitvoerend kunstenaar en fonogrammenproducent van je eigen track? Dan kun je in principe aanspraak maken op beide helften van de Sena-vergoeding.

Hoe lang duurt naburig recht?

De beschermingstermijn staat in artikel 12 Wnr. Het uitgangspunt is 50 jaar. Sinds de implementatie van Richtlijn 2011/77/EU in 2013 duurt de bescherming voor uitvoeringen die op een fonogram zijn vastgelegd en voor fonogrammenproducenten 70 jaar na de publicatie van de opname. De termijn gaat in op 1 januari van het jaar daarna.

De verlenging naar 70 jaar geldt niet voor audiovisuele uitvoeringen, zoals uitvoeringen in films en videogames. Die blijven 50 jaar beschermd. Komt filmmuziek ook uit als losse soundtrack (een fonogram), dan geldt voor die opname wel 70 jaar. Het auteursrecht op de compositie loopt los daarvan door tot 70 jaar na het overlijden van de componist.

Veelgestelde vragen over naburig recht

Wat is het verschil tussen auteursrecht en naburig recht?
Auteursrecht beschermt het werk zelf, zoals de compositie en de tekst. Naburig recht beschermt de uitvoering en de opname daarvan.

Krijg ik als producer geld van Sena?
Ja, als je als uitvoerend kunstenaar of als fonogrammenproducent (of als beide) bij Sena bent aangemeld en je muziek op radio, tv of in openbare ruimtes wordt gedraaid.

Hoe wordt de Sena-vergoeding verdeeld?
Volgens artikel 7 lid 4 Wnr de helft voor de uitvoerend kunstenaars en de helft voor de fonogrammenproducent. Sena verdeelt die helften verder volgens het repartitiereglement.

Valt streaming onder Sena?
Nee. On-demand streaming is beschikbaarstelling aan het publiek en valt niet onder de billijke vergoeding van artikel 7 Wnr. Dat loopt via licenties.

Hoe lang is een opname beschermd?
Meestal 70 jaar na publicatie (artikel 12 Wnr). Voor audiovisuele uitvoeringen geldt 50 jaar.

Vragen over naburig recht, Sena-uitkeringen of je platencontract? Neem contact op met De Dance-advocaat.